Arkusz 9 (E8 POL) – Kwiecień 1

Lista lektur obowiązkowych w roku szkolnym 2024/2025

Klasy IV–VI1
1) Jan Brzechwa, Akademia Pana Kleksa
2) Janusz Christa, Kajko i Kokosz. Szkoła latania (komiks)
3) Clive Staples Lewis, Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa
4) Ferenc Molnár, Chłopcy z Placu Broni
5) John Ronald Reuel Tolkien, Hobbit, czyli tam i z powrotem

Klasy VII i VIII
1) Charles Dickens, Opowieść wigilijna
2) Aleksander Fredro, Zemsta
3) Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec
4) Jan Kochanowski, wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII
5) Adam Mickiewicz, Reduta Ordona, Świtezianka, Dziady część II, Pan Tadeusz
(księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
6) Sławomir Mrożek, Artysta
7) Antoine de Saint-Exupéry, Mały Książę
8) Henryk Sienkiewicz, Latarnik, Quo vadis (fragmenty)
9) Juliusz Słowacki, Balladyna
10) Stefan Żeromski, Syzyfowe prace (fragmenty)
Inne lektury obowiązkowe, do których można odwołać się w wypracowaniu

Klasy IV–VI
1) René Goscinny, Jean-Jacques Sempé, Mikołajek (wybór opowiadań)
2) Ignacy Krasicki, wybrane bajki
3) Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (wybrane fragmenty)
4) Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego
5) wybrane mity greckie, w tym mit o powstaniu świata oraz mity o Prometeuszu, o Syzyfie,
o Demeter i Korze, o Dedalu i Ikarze, o Heraklesie, o Tezeuszu i Ariadnie
6) Biblia: stworzenie świata i człowieka oraz wybrane przypowieści ewangeliczne, w tym
o talentach, o miłosiernym Samarytaninie
7) wybrane podania i legendy polskie
8) wybrane baśnie polskie i europejskie
9) Maria Konopnicka, Rota

Lektury obowiązkowe wykreślone w podstawie programowej z 2024 r., do których także
można odwołać się w wypracowaniu

Klasy IV–VI
1) Charles Perrault, Kopciuszek
2) Adam Mickiewicz, Powrót taty, Pani Twardowska
3) Bolesław Prus, Katarynka
4) Aleksander Puszkin, Bajka o rybaku i rybce
5) Henryk Sienkiewicz, W pustyni i w puszczy
6) Juliusz Słowacki, W pamiętniku Zofii Bobrówny
7) legendy polskie: o Lechu, o Piaście, o Kraku i Wandzie
8) mit o Orfeuszu i Eurydyce
9) przypowieści: o siewcy, o pannach roztropnych

Klasy VII i VIII
1) Jan Kochanowski, treny I i V
2) Ignacy Krasicki, Żona modna
3) Adam Mickiewicz, Śmierć pułkownika, wybrany utwór z cyklu Sonety krymskie,
Pan Tadeusz (księgi: III, V, VI, VII, VIII, IX)
4) Melchior Wańkowicz, Tędy i owędy (wybrany reportaż)

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Jan Brzechwa
AKADEMIA PANA KLEKSA

Lekcje rozpoczynają się o siódmej rano.
Nigdzie chyba chłopcy nie uczą się tak chętnie, jak w Akademii pana Kleksa. Przede
wszystkim nigdy nie wiadomo, co pan Kleks danego dnia wymyśli, a po wtóre – wszystko, czego
się uczymy, jest ogromnie ciekawe i zabawne.
– Pamiętajcie, chłopcy – rzekł do nas na samym początku pan Kleks – że nie będę was
uczył ani tabliczki mnożenia, ani gramatyki, ani kaligrafii, ani tych wszystkich nauk, które są
zazwyczaj wykładane w szkołach. Ja wam po prostu pootwieram głowy i naleję do nich oleju.
Ażeby każdy mógł zorientować się, jakiego rodzaju nauki pobieramy w Akademii pana
Kleksa, opowiem dla przykładu przebieg dnia wczorajszego, gdyż na opisanie wszystkich lekcji,
przedmiotów, wykładów, zajęć i ćwiczeń z całego roku nie wystarczyłoby miejsca w żadnej
książce.
Otóż wczoraj pierwsza lekcja była to lekcja kleksografii. Naukę tę wymyślił pan Kleks,
abyśmy wiedzieli, jak trzeba obchodzić się z atramentem.
Kleksografia polega na tym, że na arkuszu papieru robi się kilka dużych kleksów, po czym
arkusz składa się na pół i kleksy rozmazują się po papierze, przybierając kształty rozmaitych figur,
zwierząt i postaci.
Niekiedy z rozgniecionych kleksów powstają całe obrazki, do których dopisujemy
odpowiednie historyjki, wymyślone przez pana Kleksa. […]
Do jednego z moich obrazków pan Kleks ułożył taki dwuwiersz:
Bardzo trudno jest mi orzec,
Czy to ptak, czy nosorożec.
Lekcja kleksografii niezmiernie nam przypadła do gustu. Poszło na nią kilka flaszek
atramentu i cały stos papieru, nie mówiąc już o tym, że wszyscy byliśmy ubrudzeni atramentem
aż po łokcie. Wieczorem musieliśmy użyć do mycia soku cytrynowego, gdyż żaden nie mógł
odmyć plam z naszych rąk i twarzy.
Po lekcji kleksografii zabraliśmy się do przędzenia liter. Zauważyliście pewno wszyscy, że
drukowane litery w książkach składają się z czarnych niteczek, posplatanych w najrozmaitszy
sposób. Pan Kleks nauczył nas rozplątywać litery, rozplatać poszczególne małe niteczki i łączyć
je w jedną długą nitkę, którą następnie nawija się na szpulkę2 . W ten sposób nawinęliśmy już na
szpulki mnóstwo książek z biblioteki pana Kleksa, tak że na półkach zostały tylko puste stronice,
bez liter. Z jednej książki można otrzymać siedem, a czasem nawet osiem dużych szpulek
czarnych nici, na których pan Kleks następnie wiąże supełki. Jest to największa pasja Pana
Kleksa. Potrafi całymi godzinami siedzieć w fotelu albo w powietrzu i wiązać supełki.
Gdy zapytałem go, po co to robi, odrzekł mi wielce zdziwiony:

– Jak to? Czy nie rozumiesz? Przecież czytam! Przepuszczam litery przez palce i mogę w
ten sposób przeczytać całą książkę, nie męcząc wzroku. Gdy nawiniecie już na szpulki wszystkie
moje książki, nauczę was również czytać palcami.

Zadanie 1. (0–1)
Na podstawie przytoczonego fragmentu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz
P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Zgodnie z przytoczonym fragmentem utworu lekcje kleksografii polegają
na nauce pięknego czytania.   P/F

Litery z jednej książki Pan Kleks nawleka na dziewięć dużych szpulek.   P/F

Zadanie 2. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Pan Kleks łączy litery z książek

Zadanie 3. (0–1)
Dokończ zdanie.
Aby usunąć plamy z atramentu po lekcji kleksografii, trzeba było użyć

Zadanie 4. (0–1)
Na podstawie przytoczonego fragmentu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz
P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

W Akademii lekcje rozpoczynały się po południu a kończyły się późnym
wieczorem.   P/F

Sformułowanie naleje oleju do głowy użyte przez Pana Kleksa oznacza, że
profesor chce nauczyć swoich podopiecznych czegoś pożytecznego.   P/F

Zadanie 5. (0–2)
Przeczytaj poniższy fragment utworu.

— Żegnaj — powiedział.
Lecz róża mu nie odpowiedziała.
— Żegnaj — powtórzył.
Róża zakaszlała. Ale to nie był kaszel spowodowany przeziębieniem.
— Byłam niemądra — powiedziała w końcu. — Wybacz mi. Postaraj się być szczęśliwy.

5.1 Podaj tytuł lektury.

5.2 Wyjaśnij, o jakim wydarzeniu mowa we wskazanym fragmencie.

Zadanie 6. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Pan Kleks obiecał swoim uczniom, że nauczy ich czytać palcami

Zadanie 7. (0–2)
Spośród lektur obowiązkowych, innych niż Akademia Pana Kleksa, wybierz tę, której
bohater przeżył niezwykłą przygodę. Podaj tytuł tej lektury oraz jej bohatera. Uzasadnij swój
wybór.
W uzasadnieniu przywołaj sytuację z tej lektury, ilustrującą Twoją argumentację.

Zadanie 8. (0–2)
Który z poniższych utworów należy do tego samego rodzaju literackiego, co Akademia Pana
Kleksa? Uzasadnij swój wybór.

Zadanie 9. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Sformułowanie coś przypadło nam do gustu oznacza, że

Zadanie 10. (0–2)
Na jednym z blogów pojawił się wpis dotyczący Akademii Pana Kleksa, ale autor nie zadbał
o poprawną interpunkcje. Zaznacz zdanie, w którym niepoprawnie zastosowano
interpunkcję.

Izabela Kupietz
ZNACZEK POCZTOWY

Kawałeczek papieru, gumowany na spodzie, ozdobiony z wierzchu rysunkiem i tekstem.
Znaczek pocztowy dla jednych stanowi zaledwie niewiele wart dowód uiszczenia opłaty za usługi
pocztowe, dla innych to bezcenny skarb i miniaturowe dzieło sztuki. Codziennie wysyłamy miliony
przesyłek z naklejonymi na nich znaczkami pocztowymi, ale czy zdajemy sobie sprawę z tego, że
ich historia rozpoczęła się 180 lat temu?
Niemalże do połowy XIX wieku przesyłkę opłacał adresat, co narażało pocztę na ogromne
straty finansowe, gdyż z powodu sporych kosztów wysyłki listy często wracały do nadawców.
Zmiany nastąpiły dopiero po rewolucji pocztowej w Wielkiej Brytanii. Nowy system przewidywał
opłacanie korespondencji przez nadawcę, czego dowodem miał być specjalny znaczek naklejany
na przesyłkę. W ten sposób w 1840 roku powstał pierwszy na świecie znaczek pocztowy, nazwany
„Penny Black”, który doskonale usprawnił działalność poczty, uprościł jej czynności i przyczynił
się do gwałtownego wzrostu korespondencji na całym świecie. Dzięki niemu popularność zdobyły
również skrzynki pocztowe, które zaczęto instalować w znacznie większej niż dotąd liczbie.
Z czasem w ślady Wielkiej Brytanii poszły inne kraje. W 1860 r. na terenie Królestwa
Polskiego wprowadzono do obiegu pierwszy polski znaczek pocztowy – „Polska 1”. Miało to
ułatwić korespondencję i pomóc w kontroli dochodów pocztowych w Kongresówce1
. Znaczki
polskie były w obiegu do 1865 roku, kiedy po upadku powstania styczniowego zostały zastąpione
znaczkami rosyjskimi.
1Kongresówka – potoczna nazwa Królestwa Polskiego; część ziem polskich znajdująca się pod
zaborem rosyjskim.

Zadanie 11. (0–1)
Na podstawie przytoczonego tekstu uzupełnij zdanie.

Zadanie 12. (0–2)
Na podstawie 2. akapitu tekstu napisz, dlaczego poczta do XIX wieku ponosiła straty
finansowe.

Zadanie 13. (0–1)
Na podstawie 3. akapitu tekstu podaj jeden powód, dla którego wprowadzono znaczek
pocztowy w Królestwie Polskim.

Zadanie 14. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź wśród podanych.
Wypowiedzenie Kawałeczek papieru, gumowany na spodzie, ozdobiony z wierzchu rysunkiem i
tekstem to

Zadanie 15. (0–1)
Oceń prawdziwość poniższych twierdzeń. Wybierz P, jeśli twierdzenie jest prawdziwe albo
F – jeśli jest fałszywe.

Z tekstu wynika, że wzrost liczby wysyłanych listów nastąpił wtedy, gdy
zwiększyła się liczba skrzynek pocztowych.   P/F

Pierwszy polski znaczek pocztowy powstał po upadku powstania
styczniowego.   P/F

Zadanie 16. (0–2)
Wykonaj zadania do fragmentu.

Z czasem w ślady Wielkiej Brytanii poszły inne kraje.

16.1 Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Podmiotem w zdaniu jest

16.2 Określ wszystkie możliwe formy gramatyczne wyrazu poszły.

Zadanie 17. (0–3)
W Twojej szkole dyrekcja planuje zorganizować spotkanie ze znanym podróżnikiem.
Zredaguj ogłoszenie, w którym zachęcisz kolegów i koleżanki do wzięcia udziału w tym
wydarzeniu. Użyj dwóch argumentów, z których przynajmniej jeden będzie nawiązywał do
tematyki spotkania.
Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna
i interpunkcyjna.

Zadanie 18. (0–20)
Wybierz jeden z podanych tematów i napisz wypracowanie.

• Pamiętaj o zachowaniu formy wypowiedzi wskazanej w temacie: napisz przemówienie
albo opowiadanie.
• W wypracowaniu odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej. Lista lektur
obowiązkowych znajduje się na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego.
• Innym utworem literackim w przemówieniu może być także lektura obowiązkowa.
• Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.
• Zapisz wypracowanie w wyznaczonym miejscu. Nie pisz na marginesie.
• Pisz czytelnie.
• Pamiętaj, że zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub
propagujących postępowanie niezgodne z prawem albo wypowiedzi aprobujących
nieetyczne postępowanie bohatera.

Temat 1.
Napisz rozprawkę, w której potwierdzisz słuszność stwierdzenia Trudne doświadczenia
mogą zmienić człowieka. W argumentacji odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej
oraz do innego utworu literackiego.

Temat 2.
Napisz opowiadanie o spotkaniu z bohaterem lektury obowiązkowej, który opowiedział Ci o
swoich trudnych doświadczeniach. Wypracowanie powinno dowodzić, że dobrze znasz
wybraną lekturę obowiązkową.