Arkusz 6 (E8 POL) – Luty

Lista lektur obowiązkowych w roku szkolnym 2024/2025
Klasy IV–VI1
1) Jan Brzechwa, Akademia Pana Kleksa
2) Janusz Christa, Kajko i Kokosz. Szkoła latania (komiks)
3) Clive Staples Lewis, Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa
4) Ferenc Molnár, Chłopcy z Placu Broni
5) John Ronald Reuel Tolkien, Hobbit, czyli tam i z powrotem

Klasy VII i VIII
1) Charles Dickens, Opowieść wigilijna
2) Aleksander Fredro, Zemsta
3) Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec
4) Jan Kochanowski, wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII
5) Adam Mickiewicz, Reduta Ordona, Świtezianka, Dziady część II, Pan Tadeusz
(księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
6) Sławomir Mrożek, Artysta
7) Antoine de Saint-Exupéry, Mały Książę
8) Henryk Sienkiewicz, Latarnik, Quo vadis (fragmenty)
9) Juliusz Słowacki, Balladyna
10) Stefan Żeromski, Syzyfowe prace (fragmenty)

Inne lektury obowiązkowe, do których można odwołać się w wypracowaniu
Klasy IV–VI
1) René Goscinny, Jean-Jacques Sempé, Mikołajek (wybór opowiadań)
2) Ignacy Krasicki, wybrane bajki
3) Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (wybrane fragmenty)
4) Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego
5) wybrane mity greckie, w tym mit o powstaniu świata oraz mity o Prometeuszu, o Syzyfie,
o Demeter i Korze, o Dedalu i Ikarze, o Heraklesie, o Tezeuszu i Ariadnie
6) Biblia: stworzenie świata i człowieka oraz wybrane przypowieści ewangeliczne, w tym
o talentach, o miłosiernym Samarytaninie
7) wybrane podania i legendy polskie
8) wybrane baśnie polskie i europejskie
9) Maria Konopnicka, Rota

W roku szkolnym 2024/2025 oraz 2025/2026 zadania w części I arkusza, które będą dotyczyły lektur obowiązkowych dla klas IV–VI,
będą odnosić się wyłącznie do fragmentu lektury zamieszczonego w arkuszu egzaminacyjnym, nie będą sprawdzały znajomości treści
lub problematyki całej lektury obowiązkowej.

Lektury obowiązkowe wykreślone w podstawie programowej z 2024 r., do których także
można odwołać się w wypracowaniu
Klasy IV–VI
1) Charles Perrault, Kopciuszek
2) Adam Mickiewicz, Powrót taty, Pani Twardowska
3) Bolesław Prus, Katarynka
4) Aleksander Puszkin, Bajka o rybaku i rybce
5) Henryk Sienkiewicz, W pustyni i w puszczy
6) Juliusz Słowacki, W pamiętniku Zofii Bobrówny
7) legendy polskie: o Lechu, o Piaście, o Kraku i Wandzie
8) mit o Orfeuszu i Eurydyce
9) przypowieści: o siewcy, o pannach roztropnych

Klasy VII i VIII
1) Jan Kochanowski, treny I i V
2) Ignacy Krasicki, Żona modna
3) Adam Mickiewicz, Śmierć pułkownika, wybrany utwór z cyklu Sonety krymskie,
Pan Tadeusz (księgi: III, V, VI, VII, VIII, IX)
4) Melchior Wańkowicz, Tędy i owędy (wybrany reportaż)

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Henryk Sienkiewicz
QUO VADIS

— Witaj, wodzu — rzekł. — Przynoszę ci rozkaz i pozdrowienie cezara — a oto są tabliczki i
znak, że w jego imieniu przychodzę.
— Wdzięcznym jest cezarowi za pozdrowienie, a rozkaz wykonam — odrzekł Aulus. — Witaj,
Hasto, i mów, z jakim zleceniem przychodzisz.
— Aulu Plaucjuszu — począł Hasta — cezar dowiedział się, iż w domu twoim przebywa córka
króla Ligów, którą ów król jeszcze za życia boskiego Klaudiusza oddał w ręce Rzymian jako
rękojmię, że granice imperium nigdy nie zostaną przez Ligów naruszone. Boski Nero wdzięczny ci
jest, o wodzu, za to, iżeś jej przez lat tyle dawał gościnność u siebie, lecz nie chcąc dłużej
obarczać twego domu, jak również bacząc, iż dziewica, jako zakładniczka, winna zostawać pod
opieką samego cezara i senatu — rozkazuje ci ją wydać w moje ręce.
Aulus nadto był żołnierzem i nadto hartownym mężem, by wobec rozkazu pozwolić sobie na
żal, na marne słowa lub skargi. Jednakże zmarszczka nagłego gniewu i bólu zjawiła mu się na
czole. Przed takim zmarszczeniem brwi drżały niegdyś legie brytańskie — i nawet w tej chwili
jeszcze na twarzy Hasty odbił się przestrach. Lecz obecnie, wobec rozkazu, Aulus Plaucjusz uczuł
się bezbronnym. Przez czas jakiś patrzył na tabliczki, na znak, po czym podniósłszy oczy na
starego centuriona rzekł już spokojnie:
— Zaczekaj, Hasto, w atrium, zanim zakładniczka zostanie ci wydana.
I po tych słowach przeszedł na drugi koniec domu do sali zwanej oecus, gdzie Pomponia
Grecyna, Ligia i mały Aulus czekali nań w niepokoju i trwodze.
— Nikomu nie grozi śmierć ani wygnanie na dalekie wyspy — rzekł — a jednak poseł cezara
jest zwiastunem nieszczęścia. O ciebie chodzi, Ligio.
— O Ligię? — zawołała ze zdumieniem Pomponia.
— Tak jest — odrzekł Aulus.
I zwróciwszy się do dziewczyny, począł mówić:
— Ligio, byłaś chowana w naszym domu jak własne nasze dziecko i oboje z Pomponią
miłujemy cię jak córkę. Ale wiesz o tym, że nie jesteś naszą córką. Jesteś zakładniczką daną przez
twój naród Rzymowi i opieka nad tobą należy do cezara. Otóż cezar zabiera cię z naszego domu.
Wódz mówił spokojnie, ale jakimś dziwnym, niezwykłym głosem. Ligia słuchała słów jego
mrugając oczyma i jakby nie rozumiejąc, o co chodzi; policzki Pomponii pokryły się bladością; we
drzwiach, wiodących z korytarza do oecus, poczęły się znów ukazywać przerażone twarze
niewolnic.
— Wola cezara musi być spełniona — rzekł Aulus.
— Aulu! — zawołała Pomponia obejmując ramionami dziewczynę, jakby chciała jej bronić —
lepiej by dla niej było umrzeć.
Ligia zaś, tuląc się do jej piersi, powtarzała: „Matko! matko!”, nie mogąc zdobyć się wśród
łkań na inne słowa.
Na twarzy Aulusa znów odbił się gniew i ból.
— Gdybym był sam na świecie — rzekł ponuro — nie oddałbym jej żywej — i krewni moi dziś
jeszcze mogliby złożyć za nas ofiary Jovi Liberatori… Lecz nie mam prawa gubić ciebie i naszego
dziecka, które może szczęśliwszych dożyć czasów… Udam się dziś jeszcze do cezara i będę go
błagał, by rozkaz odmienił. Czy mnie wysłucha — nie wiem. Tymczasem bądź zdrowa, Ligio, i
wiedz o tym, że i ja, i Pomponia błogosławiliśmy zawsze dzień, w którym zasiadłaś przy naszym
ognisku.
To rzekłszy położył jej rękę na głowie, ale choć starał się zachować spokój, jednakże w chwili
gdy Ligia zwróciła ku niemu oczy zalane łzami, a potem chwyciwszy jego rękę poczęła ją do ust
przyciskać, w głosie jego zadrgał żal głęboki, ojcowski.

https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/quo-vadis.html

Zadanie 1. (0–2)
Na podstawie przytoczonego fragmentu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz
P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Zadanie 2. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Cezar zażądał wydania Ligii, ponieważ

Zadanie 3. (0–1)
Wskaż zdanie, które świadczy o tym, że Aulus był posłusznym wobec władzy.

Zadanie 4. (0–2)
Na podstawie przytoczonego fragmentu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz
P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Zadanie 5. (0–2)
Jakie uczucia łączą Ligię z Aulusem i Pomponią? Odpowiedź uzasadnij.

Zadanie 6. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Kim był posłaniec, który przybył do domu Aulusa Plaucjusza?

Zadanie 7. (0–2)
Spośród lektur obowiązkowych, innych niż Quo vadis, wybierz tę, której bohater potrafił
zachować spokój i opanowanie. Podaj tytuł tej lektury oraz jej bohatera. Uzasadnij swój
wybór.
W uzasadnieniu przywołaj sytuację z tej lektury, ilustrującą Twoją argumentację.

Zadanie 8. (0–2)
Wyjaśnij, co oznacza zdanie: Poseł cezara jest zwiastunem nieszczęścia. Uzasadnij
odpowiedź, odwołując się do fragmentu.

Zadanie 9. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Przykładem zestawienia jest

Zadanie 10. (0–2)
Na jednym z blogów pojawił się wpis dotyczący Starożytności, ale autor nie zadbał o
poprawną interpunkcje. Zaznacz zdanie, w którym niepoprawnie zastosowano interpunkcję.

Henryk Sienkiewicz
O POWIEŚCI HISTORYCZNEJ
Na powieść historyczną padł z wielu ust wyrok potępiający – i inaczej nie mogło być. –
Czym ona jest? – pytano. – Jeśli chce być prawdą, to musi pozostać tylko historią; jeżeli zaś
fantazja piszącego zerwie historyczne cugle i na kształt rozhukanego konia poniesie go w krainy
nierzeczywiste – to utwór jego będzie historycznym fałszem. Ścisła historia – a zatem nie powieść;
powieść – a zatem nie historia.
Obecnie postaram się kolejno odpowiedzieć na zarzuty. […]
Przede wszystkim – powieść nie potrzebuje przekręcać historycznych zdarzeń. Jeśli autor
tak czyni, ujma spadać powinna na niego, nie na rodzaj, który uprawia. Przypuściwszy nawet, że
każda powieść zabarwia wypadki dziejowe pewną tendencją, to można by zaraz spytać, czy
istnieje jeden historyk lub jedna księga historyczna tak przedmiotowa i bezstronna, aby ludzi lub
zdarzeń nie przedstawiała w pewnym oświetleniu? […]
Zdarza się zapewne, że powieść historyczna przekręca wypadki lub nawet zmyśla je; zdarza
się, że to czyni i historia. Wówczas i pierwsza, i druga będą kłamstwem. […] Jest w tym pozorna
słuszność, ale – tylko pozorna. Na fantazję jest tyleż samo miejsca i pełni ona takąż samą służbę
w powieści historycznej, jak w psychologicznej. Przede wszystkim ożywia, przedstawia
plastycznie, z przeszłości przenosi w obecność, ukazuje ludzi nie w trumnach, ale w czynach, nie
ze skrzyżowanymi na piersiach rękoma i zamkniętemi oczyma, ale ze światłem w oczach.
Historia, odtwarzając wypadki, odtwarza tylko ważniejsze; odtwarzając historycznych
ludzi, daje tylko pewne wytyczne z ich życia, między którymi są ustawiczne przerwy. Wypełnić te
przerwy jest zadaniem fantazji. Jest to czynność równająca się logicznemu odgadywaniu. […]
Dodajmy, że powieściopisarz, jeśli nie zawsze jest, to przynajmniej zawsze powinien być
obdarzony niepospolitą intuicją, a może nie za śmiałym wyda się wniosek, że powieść historyczna
nie tylko nie potrzebuje być poniewieraniem prawdy dziejowej, ale może być jej objaśnieniem i
dopełnieniem. Ona powlecze odpowiednią barwą szare mury wzniesione przez historię, ona
wypełni odpowiednio ich szczeliny, odtworzy na mocy analogii1 odarte przez czas ornamenta,
odgadnie to, co być mogło, wygrzebie, co zostało zapomniane, i nie przekraczając zdarzeń
dziejowych, może ułatwić ich zrozumienie.
I może, bo odtworzy duszę człowieka lat minionych, jego namiętności, sposób myślenia;
pokaże nam go […] nie w mroku grobowej krypty, ale w świetle słonecznym. […]
Powieść historyczna może być złą lub dobrą, fałszywą lub prawdziwą, zależnie od talentu
albo moralnych podstaw autora […]. Czym są w ogóle dzieje ludzkości i poszczególnych jej gałęzi?
Historią upadków i odrodzeń. Zbytecznym byłoby mówić, ile z rozwagi nad tym falowaniem życia
może wypłynąć otuchy. […] Pojedynczemu człowiekowi wychodzi zawsze na korzyść rozważanie
swej przeszłości. Ono wyjaśnia mu liczne zjawiska czasu teraźniejszego; uczy go patrzeć
genetycznie na siebie i dostarcza wskazówek na przyszłość; uczy unikać zadań, którym nie
sprosta, a podejmować odpowiednie. Jeszcze jaśniejsze światło rzucić może obrachunek z
przeszłością, gdy chodzi o całe społeczeństwo.

Na podstawie: H. Sienkiewicz, O powieści historycznej, „Słowo” 1889, nr 98–101.

Zadanie 11. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź wśród podanych.
Które zdanie oddaje sens porównania historii do szarych murów?

Zadanie 12. (0–3)
Przeczytaj zdanie i wykonaj polecenie.
Historia, odtwarzając wypadki, odtwarza tylko ważniejsze […]
Wskaż imiesłów i określ jego typ.

Zadanie 13. (0–1)
Wyjaśnij, dlaczego – zdaniem autora – powieść historyczna nie jest poniewieraniem prawdy
dziejowej.

Zadanie 14. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź wśród podanych.
Według Sienkiewicza, historyk i powieściopisarz mogą się mylić, ponieważ

Zadanie 15. (0–2)
Oceń prawdziwość poniższych twierdzeń. Wybierz P, jeśli twierdzenie jest prawdziwe albo
F – jeśli jest fałszywe.

Przeczytaj bajkę Ignacego Krasickiego.

Ignacy Krasicki
SŁOWIK I SZCZYGIEŁ
Rzekł szczygieł do słowika, który cicho siedział:
„Szkoda, że krótko śpiewasz”. Słowik odpowiedział:
„Co mi dała natura, wypełniam to wiernie.
Lepiej krótko, a dobrze, niż długo, a miernie”.

Zadanie 16.1. (0-1)

Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Jaką wartość moralną przekazuje bajka?

Zadanie 16.2. (0-1)

Wskaż i określ alegorie w bajce Słowik i szczygieł.

Zadanie 17. (0–3)
Szkolny Klub Literacki organizuje spotkanie pod hasłem Sienkiewicz – dawniej i dziś.
Zredaguj ogłoszenie, w którym zachęcisz rówieśników do wzięcia udziału w tym wydarzeniu.
Użyj dwóch argumentów, z których przynajmniej jeden będzie nawiązywał do tematyki
spotkania.
Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna
i interpunkcyjna.

Zadanie 18. (0–20)
Wybierz jeden z podanych tematów i napisz wypracowanie.
• Pamiętaj o zachowaniu formy wypowiedzi wskazanej w temacie: napisz przemówienie
albo opowiadanie.
• W wypracowaniu odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej. Lista lektur
obowiązkowych znajduje się na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego.
• Innym utworem literackim w przemówieniu może być także lektura obowiązkowa.
• Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.
• Zapisz wypracowanie w wyznaczonym miejscu. Nie pisz na marginesie.
• Pisz czytelnie.
• Pamiętaj, że zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub
propagujących postępowanie niezgodne z prawem albo wypowiedzi aprobujących
nieetyczne postępowanie bohatera.

Temat 1.
Napisz przemówienie skierowane do koleżanek i kolegów, mające ich przekonać, że trudne
sytuacje kształtują człowieka. W argumentacji odwołaj się do wybranej lektury
obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego.

Temat 2.
Napisz opowiadanie o spotkaniu z bohaterem lektury obowiązkowej, który opowiedział Ci o
swoich tragicznych przeżyciach. Wypracowanie powinno dowodzić, że dobrze znasz
wybraną lekturę obowiązkową.